Χθες 6 Μαρτίου στο βιβλιοπωλείο Μονόκλ στο κέντρο της Αθήνα πραγματοποιήθηκε μια διαφορετική παρουσίαση της ποιητικής συλλογής Παρανυχίδα της Μαρίας Γεωργαλά. Είχα την τιμή να είμαι μία εκ των εισηγητριών-εισηγητών και μαζί μου ήταν η ποιήτρια Ανδρεάνα Σαπρίκη και ο ποιητής Δημήτρης Μπαλτάς και βέβαια εκλεκτοί καλεσμένοι. Δεν ήταν μια συνηθισμένη παρουσίαση αλλά μια διάδραση με το κοινό καθώς οι αναγνώστριες/ες συμμετείχαν στη συζήτηση. Μια ξεχωριστή βραδιά, μια ιδιαίτερη εμπειρία. Παρακάτω ακολουθεί η ομιλία μου.
Σας ευχαριστώ θερμά όλους για την παρουσία σας εδώ απόψε, και ιδιαίτερα τη φίλη πλέον και ποιήτρια Μαρία Γεωργαλά Καρτούδη για την τιμή που μου έκανε να βρίσκομαι ανάμεσά σας σε αυτή την όμορφη βραδιά και να μιλήσω για την πρώτη της ποιητική συλλογή, την Παρανυχίδα.
Η γνωριμία μου με τη Μαρία είναι πρόσφατη. Η πρώτη μου επαφή, όμως, δεν ήταν με την ίδια, αλλά με το βιβλίο της. Στην Έκθεση Βιβλίου στο Πεδίο του Άρεως, αγόρασα την Παρανυχίδα έπειτα από προτροπή της φίλης και συμφοιτήτριάς μου, Ανδρεάνας Σαπρίκη, επίσης εξαιρετικής ποιήτριας. Της ζήτησα να μου προτείνει μια σύγχρονη ποιήτρια – ρεαλιστική, χωρίς περιττούς δραματισμούς. Χωρίς δεύτερη σκέψη μου είπε: «Αυτό θα πάρεις. Της Μαρίας, την Παρανυχίδα». Την εμπιστεύτηκα — και η ανάγνωση απέδειξε πως έπραξα σωστά.
Ο τίτλος στάθηκε για λίγα δευτερόλεπτα στο βλέμμα μου. Παρανυχίδα, ένας τίτλος που τραβάει την προσοχή. Προσπαθούσα να επεξεργαστώ τον συμβολισμό της. Αρχικά σκέφτηκα την κυριολεκτική της διάσταση: κάτι μικρό, ενοχλητικό, που αποσπά την προσοχή μας στην καθημερινότητα και θέλουμε γρήγορα να το αφαιρέσουμε, να απαλλαγούμε από αυτό. Υπέθεσα λοιπόν πως η θεματολογία θα περιστρέφεται γύρω από μικρές, καθημερινές δυσκολίες που μας κουράζουν και μας ταλαιπωρούν.
Όμως η ανάγνωση διέψευσε — ή μάλλον διεύρυνε — αυτή την πρώτη, επιφανειακή σκέψη. Ναι, πρόκειται για θέματα που μας ενοχλούν αλλά ταυτόχρονα είναι και θέματα που μας ξεβολεύουν, μας αναγκάζουν να σταθούμε και να συνομιλήσουμε με τον εαυτό μας. Κοινωνικά ζητήματα που ταράζουν την κανονικότητα και μας υποχρεώνουν να αναμετρηθούμε με τους φόβους μας, μας αναγκάζουν να παραδεχθούμε την αλήθεια μας.
Ο τίτλος του πρώτου μέρους, «Το τέλος δεν το φέρνει ο θάνατος. Ο φόβος το φέρνει», με έκανε να σταθώ. Τι είναι τελικά ο φόβος; Ένα συναίσθημα που έρχεται και φεύγει, μια διαρκής παρανυχίδα της ψυχής, κάτι που μας εμποδίζει να προχωρήσουμε, που μας αποσπά από όσα θα θέλαμε να τολμήσουμε και θέλουμε γρήγορα να φύγει, να το διώξουμε όπως μια παρανυχίδα!
Θα ήθελα επίσης να αναφερθώ στο πρώτο ποίημα, «Η αρχή», που μιλά για τον συμβιβασμό. Ο συμβιβασμός — ένα συναίσθημα που δεν είναι εύκολο να το χαρακτηρίσει κανείς ούτε θετικό ούτε αρνητικό. Για πολλούς από εμάς, όμως, έχει υπάρξει ενοχλητικός. Σαν μια παρανυχίδα που πονάει όσο την αγνοείς και πονάει και όταν αποφασίσεις να την κόψεις.
Θα σταθώ σε μία μόνο λέξη από αυτό το ποίημα: «Όσο». Μια λέξη τριών γραμμάτων. Και όμως, πόση πυκνότητα νοημάτων, πόση δύναμη μπορεί να χωρέσει μέσα της; Πόσες σκέψεις, πόσες ανησυχίες, πόσα ανείπωτα. Το «Όσο» μας βάζει σε μια διαδικασία απολογισμού: πόσο αντέξαμε, πόσο ονειρευτήκαμε, πόσο συμβιβαστήκαμε. Μας επιστρέφει στη ζωντάνια και το κουράγιο της νεότητας και μας καλεί να αναρωτηθούμε τι κρατήσαμε και τι αφήσαμε πίσω. Και όλα αυτά μέσα από μια λέξη που δεν βρίσκεται εκεί τυχαία, αλλά ως αποτέλεσμα ουσιαστικής δουλειάς και βαθιάς ποιητικής συνείδησης της Μαρίας.
Θέλω, τέλος να αναφερθώ στο ποίημα που με άγγιξε περισσότερο, γιατί συνομιλεί άμεσα με τη σκληρή πραγματικότητα της εποχής μας: το «Black Lives Matter».
Διαβάζοντάς το, ήρθε αμέσως στο μυαλό μου η σκληρή εικόνα του αστυνομικού που πίεζε με το γόνατό του τον λαιμό του Τζορτζ Φλόιντ και η φράση που ψέλλιζε αρκετές φορές πριν δολοφονηθεί: «I can’t breathe», Δεν μπορώ να αναπνεύσω. Σκέφτηκα επίσης τον Τρέιβον Μάρτιν τον νεαρό έφηβο που επίσης δολοφονήθηκε από λευκό αστυνομικό αλλά και όλα τα θύματα ρατσιστικής βίας. Τα βλέπουμε και τα διαβάζουμε καθημερινά στις ειδήσεις. Το ποίημα αυτό το ένιωσα ως φόρο τιμής — όχι μόνο σε συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά σε κάθε ανθρώπινη ζωή που χάθηκε άδικα εξαιτίας του ρατσισμού.
Το επαναλαμβανόμενο «Όχι!» με το οποίο ξεκινά το ποίημα λειτουργεί σαν αφύπνιση. Σαν μια άρνηση του να πούμε «πάει τελείωσε πέρασε», και να θεωρήσουμε ότι το πρόβλημα ανήκει στο παρελθόν. Ο ρατσισμός δεν πέρασε. Είναι εδώ. Μας βαραίνει, μας σκιάζει, μας αφορά όλους. Δεν μπορούμε να εθελοτυφλούμε ούτε να στεκόμαστε απλοί παρατηρητές σήμερα το 2026 σε τέτοιου είδους εγκλήματα και να δολοφονούνται άνθρωποι επειδή έχουν διαφορετικό χρώμα επιδερμίδας από το δικό μας ή έχουν διαφορετικές σεξουαλικές προτιμήσεις.
Ο τελευταίος στίχος, «Ποτέ θαρρώ δεν ήταν», συμπυκνώνει μια οδυνηρή αλήθεια: ότι ποτέ τα πράγματα δεν ήταν πραγματικά καλά. Ότι η αδικία δεν είναι καινούρια· είναι διαχρονική. Και ότι η διαχρονικότητα αυτή συντηρείται ίσως από τη δική μας αδράνεια, από τη σιωπή μας, από την ανοχή μας και την ατιμωρησία ή την αθώωση υπευθύνων από το κράτος και την δικαιοσύνη.
Η Παρανυχίδα, τελικά, δεν είναι κάτι μικρό και ασήμαντο. Είναι εκείνο το επίμονο, ενοχλητικό σημείο που δεν μας αφήνει να επαναπαυθούμε. Μας υπενθυμίζει ότι η ποίηση δεν υπάρχει μόνο για να μας ψυχαγωγεί, αλλά για να μας αφυπνίζει, να μας θυμίζει την ανθρώπινη υπόστασή μας γιατί μόνο έτσι θα συνεχίσουμε να έχουμε όνειρα και να πιστεύουμε σε αυτά.
Και γι’ αυτό θεωρώ πως η πρώτη ποιητική συλλογή της Μαρίας δεν είναι απλώς μια πολλά υποσχόμενη αρχή, αλλά μια ουσιαστική και θαρραλέα κατάθεση της ψυχής της.
Ακολουθεί το ποίημα ΑΡΧΗ (σελ.9)
Κοιτάζω γύρω μήπως δω την αρχή.
Τρίβω τα μάτια μου, κάτι νιφάδες χιόνι.
Πιάνω να ξεσκονίσω τον αμφιβληστροειδή.
Τίποτα.
Μόνο τύψεις.
Δεν φαίνονται οι άνθρωποι πουθενά.
Βγάζω στη βεράντα ένα σκαμνί.
Το΄χω από την αρχή αυτό το σκαμνί.
Το ξύλο, οι φλοίδες του ξύλου αλλάζουν
χρώμα όταν θελήσουν.
Άλλες σπάνε και φεύγουν.
Κοιτάζω πέρα. Κανείς.
Μα κανείς; Αναλογίζομαι.
Γιατί;
Ηχούν σειρήνες από άλλους τόπους.
Ισιώνω το χρώμα στο γεράνι.
Ούτε από εκεί απόκριση.
Νέες λέξεις φυτρώνουν στις γλάστρες.
Αυτοφυείς.
Χάρμα οφθαλμών η νεότητα.
Όσο.
Κάθε απόγευμα νοιάζομαι για την αρχή.
Μετά ξεχνιέμαι κι εγώ.
Μαζεύομαι μέσα μόλις δροσίσει.
Η ποιητική συλλογή Παρανυχίδα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος.
Αφήστε ένα σχόλιο