Chip by Joanne Burns

Chip

this is the hair on the salon floor. the salon named after a famous comic strip character, after a song. i can’t remember which. but the
hair, the curls and clumps of old hair prompt the memory. of loss. of shame. of failed defiance against the blade. i tilt my head and
hear the voices starting up inside the threads and strands. not ‘the chipmunks’ or even the mermaids singing. it’s a singing in an
untranslatable dialect that goes straight to the heart. i rush to grab the hair in great bundles into my arms, like sudden sheaves of
wheat, like those loaves and fishes, like clouds that have suddenly fallen from the sky on the world’s last saturday.

Θραύσματα

αυτά είναι τα μαλλιά στο πάτωμα του κομμωτηρίου. το κομμωτήριο πήρε τ΄όνομά του ύστερα από έναν διάσημο ήρωα κόμικ, ύστερα από ένα τραγούδι. δεν μπορώ να θυμηθώ ποιο. όμως οι τρίχες, οι μπούκλες και οι τούφες των παλιών μαλλιών ξυπνούν τη μνήμη. της απώλειας. της ντροπής. της αποτυχημένης ανυπακοής στη λεπίδα. γέρνω το κεφάλι μου και ακούω τις φωνές που ξεκινούν μέσα από τις κλωστές και τις τούφες. ούτε τις ψηλές φωνές ούτε  τα τραγούδια των γοργόνων. είναι ένα τραγούδι σε μια αμετάφραστη διάλεκτο που πάει κατευθείαν στην καρδιά. ορμώ να αρπάξω τις τρίχες να γεμίσω τις χούφτες μου, σαν πρόχειρα δεμάτια από σιτάρι, σαν εκείνους τους άρτους και τα ψάρια, σαν τα σύννεφα που έπεσαν ξαφνικά από τον ουρανό στο τελευταίο σάββατο του κόσμου.

Μετάφραση Ελένη Περρίκου

Λίγα λόγια

Η Joanne Burns γεννήθηκε το 1945 στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας όπου ζει μέχρι σήμερα μακριά όμως από τις ακτές του λιμανιού. Έχουν εκδοθεί πάνω από δώδεκα συλλογές της με την πρώτη να εκδίδεται στο Λονδίνο το 1972. Έχει γράψει ποιήματα σε παραδοσιακή δομή στίχων αλλά ένα από τα χαρακτηριστικά της ποίησης της είναι τα πεζόμορφα ποιήματα και κάποια σε μορφή μικροδιηγημάτων. Ένα χαρακτηριστικό της γραφής της είναι ότι στα ποιήματα της χρησιμοποιεί πρωτοπρόσωπη αφήγηση κάτι σαν εσωτερικό μονόλογο. Ένα άλλο γνώρισμα είναι ότι η Burns δεν χρησιμοποιεί καθόλου κεφαλαία γράμματα καθώς θεωρεί ότι τα κεφαλαία επιβάλλουν ένα προκαθορισμένο νόημα στις λέξεις μέσα σε ένα κείμενο ενώ η ίδια προτιμά ένα ισότιμο πεδίο ανταγωνισμού ανάμεσα στις λέξεις και τα νοήματα που εκπέμπουν. Το ύφος της έντονο, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί εσωτερικά κρυπτικό, σουρεαλιστικό, αλλόκοτο αλλά καθόλου σοβαροφανές. Προσεγγίζει τα θέματά της με σατιρική αλλά και ειρωνική οπτική και πολλές φορές γίνεται παρωδική.
Η ηχητική καταγραφή των ποιημάτων της ορίζει ένα θέατρο λέξεων και ουσιαστικά βοηθάει ή εμμέσως κατευθύνει με αυτό τον τρόπο το αναγνωστικό της κοινό για το νόημα των ποιημάτων της ή τουλάχιστον δείχνει τον δρόμο. Έργα της έχουν μεταφραστεί στα γερμανικά, γαλλικά, ισπανικά και σερβο-κροατικά.
Όσον αφορά τη δική μου μετάφραση προσπάθησα αρχικά να ακολουθήσω τη μέθοδο της ξενοποίησης προσπαθώντας να αναδείξω τη διαφορετική πολιτισμική ταυτότητα αλλά δεν κατέστη δυνατό αφού αντί για πιστή μετάφραση κατέληγε σε διασκευή και αυτό δεν είναι το ζητούμενο. Είμαι περισσότερο κοντά στη μέθοδο της οικειοποίησης που με βοήθησε να ακολουθήσω μια πιο πιστή μετάφραση σε σχέση με το ΚΠ.
Το ποίημα της Joanne Burns είναι ένα ποίημα που έχει ένα μέτριας δυσκολίας λεξιλόγιο όμως έχει αρκετά δύσκολη κωδικοποίηση και αποκωδικοποίηση ταυτόχρονα, όπως συνήθως γίνεται με την μετάφραση της ποίησης. Μια λέξη ή μια πρόταση συμπυκνώνει μια σειρά νοημάτων που στο μεταφρασμένο θεωρώ δεν μπορούν να αποδοθούν απόλυτα μόνο με μία λέξη και θα πρέπει να εμπλουτιστεί. Ακούγοντας το ποίημα από την ίδια την ποιήτρια έφτιαξα αμέσως την εικόνα στο μυαλό μου, που με πήγε σε εκείνο το κομμωτήριο που πλέον δε λειτουργεί, ίσως από την δεκαετία του ‘80 και την ποιήτρια να κάθεται στην καρέκλα κοιτάζοντας γύρω της και κάποια στιγμή να σηκώνεται και να προσπαθεί να πιάσει τούφες για να μην τις χάσει γιατί μαζί με αυτές ενδεχομένως να χάσει ένα κομμάτι του εαυτού της και των αναμνήσεών της. Υπάρχει μουσικότητα που δεν μπορεί να μεταφερθεί αυτούσια και ένα μεγάλο μέρος της χάνεται στη μετάφραση. Επίσης υπάρχουν έντονα πολιτισμικά στοιχεία, για παράδειγμα η λέξη “chipmunks”. Αρχικά την έβαλα ως «σκιουράκια» αφού τη συνέδεσα με τον ήρωα του κόμικ, όμως ουδόλως δεν ταίριαζε μέσα σε ένα τόσο βαθιά ενδοσκοπικό ποίημα να βάλω αυτή τη λέξη. Έπειτα ακούγοντας τις ψιλές φωνές των chipmunks θεώρησα ότι αναφέρεται στις ψηλές φωνές των πελατισσών του κομμωτηρίου που μπορεί να τραγουδούσαν και ως εκδοχή μου ταίριαζε περισσότερο. Η μετάφραση της πρότασης που περιέχει το «chipmunks», γενικά είναι η πιο δύσκολη μέσα στο κείμενο και αυτή που θα πρέπει να αποδοθεί με τέτοιο τρόπο ώστε να μην χαθεί η ροή της ανάγνωσης και αλλοιωθεί το νόημα.