Η Shahrnush Parsipur υποψήφια για το Booker Prize 2026

Η Shahrnush Parsipur επίκαιρη σήμερα όσο ποτέ άλλοτε είναι υποψήφια της μακράς λίστας υποψηφίων για τα Booker Prizes 2026.

Η μακρά λίστα (longlist) του International Booker Prize 2026, με την υποστήριξη των Bukhman Philanthropies, ανακοινώθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2026 και περιλαμβάνει 13 βιβλία με θέματα όπως τον πόλεμο, τραύμα, ανθρώπινη δύναμη, μαγεία και μεταμόρφωση.
Πρόεδρος της επιτροπής είναι η βραβευμένη συγγραφέα Natasha Brown και τα υπόλοιπα μέλη είναι οι παρακάτω
• Marcus du Sautoy (συγγραφέας & καθηγητής Μαθηματικών στην Οξφόρδη)
• Sophie Hughes (μεταφράστρια, υποψήφια για International Booker)
• Troy Onyango (συγγραφέας & εκδότης του Lolwe)
• Nilanjana S. Roy (μυθιστοριογράφο & αρθρογράφο)

Η Longlist των 13 βιβλίων

1. Taiwan Travelogue
2. The Wax Child
3. Women Without Men
4. The Witch
5. The Duke
6. On Earth As It Is Beneath
7. The Director
8. She Who Remains
9. Small Comfort
10. The Deserters
11. The Remembered Soldier
12. We Are Green and Trembling
13. The Nights Are Quiet in Tehran

Τα φετινά βιβλία μάς μεταφέρουν:

• Από μια αποικία φυλακών στη Βραζιλία σε ένα αλβανικό χωριό με αρχαίους νόμους
• Από ένα άσυλο τραυματισμένων στρατιωτών στο Βέλγιο σε έναν κήπο στα περίχωρα της Τεχεράνης
• Από σκοτεινά παραμύθια και μαγικό ρεαλισμό έως ιστορικές μυθοπλασίες

Ενδιαφέροντα στοιχεία της φετινής λίστας

• 13 βιβλία από 11 γλώσσες
• Δημιουργοί και μεταφραστές από 14 εθνικότητες
• 3 λογοτεχνικά ντεμπούτα
• 2 έργα που πρωτοεκδόθηκαν πριν από 30+ χρόνια
• 1 βιβλίο απαγορευμένο στο Ιράν, από συγγραφέα που είχε φυλακιστεί

Οι συγγραφείς περιλαμβάνουν έναν βραβευμένο ηθοποιό, έναν ιστορικό που μελετάει βουνά και δάση, μια περιβαλλοντική και φεμινιστική ακτιβίστρια, καθώς και δημιουργούς manga, σεναρίων και ποίησης.

Θα σταθώ όμως στο βιβλίο που απαγορεύτηκε η κυκλοφορία του στο Ιράν ορμώμενη από τον πρόσφατο πόλεμο αλλά και το καθεστώς που επικρατεί καταπατώντας θεμελιώδη δικαιώματα γυναικών.
Το βιβλίο αυτό είναι της Shahrnush Parsipur με τίτλο Women without Men στα ελληνικά θα μπορούσε να μεταφραστεί ως Γυναίκες χωρίς άνδρες.

Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, το Ιράν προσπάθησε και απέτυχε να φιμώσει το Women Without Men (Zanan bedun-e Mardan στα περσικά). Η νουβέλα της Shahrnush Parsipur αποκάλυψε με σπάνια καθαρότητα τη βαρβαρότητα της ιρανικής πατριαρχίας — πολύ πριν το παγκόσμιο κοινό αναγνωρίσει αυτή τη βία. Δημοσιευμένο το 1989, απαγορεύτηκε σχεδόν αμέσως και η Parsipur φυλακίστηκε δύο φορές επειδή έγραψε ανοιχτά για τη γυναικεία σεξουαλικότητα και την αυτονομία — μια πράξη καλλιτεχνικού θάρρους που η Ισλαμική Δημοκρατία θεώρησε απαράδεκτη.

Παρά τις προσπάθειες του καθεστώτος να το εξαφανίσει, η νουβέλα επέζησε. Κυκλοφόρησε μέσα από υπόγεια δίκτυα και πέρασε σύνορα με σιωπηλή αποφασιστικότητα. Σήμερα, η Parsipur ζει στην Αμερική και παραμένει μία από τις πιο ατρόμητες λογοτεχνικές αντιφρονούσες του Ιράν.
Το Women Without Men ακολουθεί πέντε γυναίκες που δραπετεύουν από βίαιους γάμους, ασφυκτικές κοινωνικές επιταγές και πολιτικό χάος. Μαζί δημιουργούν ένα καταφύγιο σε έναν κήπο έξω από την πρωτεύουσα του Ιράν, την Τεχεράνη.

Το βιβλίο μεταφράζεται για πρώτη φορά από τον Faridoun Farrokh στην Αγγλία. Ακόμη και σήμερα διαβάζεται ως μια σφοδρή, μυστικιστική πράξη φεμινιστικής ελευθερίας, Το βιβλίο αποκαλύπτει πόσο βίαια αντιδρούν τα καθεστώτα όταν οι γυναίκες διεκδικούν το δικαίωμα να ζουν χωρίς περιορισμούς και διεκδικώντας τα αυτονόητα δικαιώματά τους.
Τοποθετημένη μέσα στην αναταραχή του 1953, η νουβέλα εκτυλίσσεται σε ένα φορτισμένο πολιτικό τοπίο. Εκείνη τη χρονιά, ένα πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο ανέτρεψε τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό του Ιράν, Mohammad Mosaddegh, και επανέφερε στην εξουσία τον σάχη Mohammad Reza Pahlavi, προκειμένου να προστατευθούν τα δυτικά πετρελαϊκά συμφέροντα. Το γεγονός αυτό αναδιαμόρφωσε το μέλλον του Ιράν και παραμένει μία από τις πιο καθοριστικές πολιτικές ρήξεις στην ιστορία του.

Στα χρόνια που προηγήθηκαν του πραξικοπήματος, οι γυναίκες στο Ιράν προχωρούσαν σταδιακά προς μια μεγαλύτερη νομική και κοινωνική ισότητα. Όμως το πολιτικό χάος και η αλλαγή καθεστώτος έθεσαν τις βάσεις για δεκαετίες αστάθειας. Οι εντάσεις αυτές άνοιξαν τον δρόμο για την επανάσταση 25 χρόνια αργότερα και για τον ολοένα αυστηρότερο έλεγχο της Ισλαμικής Δημοκρατίας πάνω στη ζωή των γυναικών. Παρότι αυτά τα κοσμοϊστορικά γεγονότα μένουν έξω από το άμεσο πλαίσιο της νουβέλας, η παρουσία τους είναι έντονα αισθητή.

Στο φόντο του πραξικοπήματος του 1953, η Parsipur φωτίζει τις βαθιά προσωπικές μορφές ταπείνωσης που η πατριαρχία εγγράφει στα σώματα των γυναικών. Η παρθενία μετατρέπεται σε κριτήριο αξίας και μέσο ελέγχου. Η εμμηνόπαυση αντιμετωπίζεται σαν μειονέκτημα ή προσβολή. Η γυναικεία σεξουαλικότητα βρίσκεται υπό συνεχή επιτήρηση, περιορίζεται και τιμωρείται. Οι επιθυμίες των γυναικών θεωρούνται απειλητικές και πρέπει να τιθασευτούν. Κάθε μία από τις ηρωίδες κουβαλά το δικό της τραύμα, γεννημένο μέσα σε αυτό το σύστημα.

Η Μούνις συγκρούεται με τον αδελφό της, ο οποίος θα προτιμούσε να τη δει νεκρή παρά ελεύθερη. Η Φαϊζέ εσωτερικεύει τον μισογυνισμό που την περιορίζει και τον στρέφει εναντίον του ίδιου της του εαυτού. Η Ζαρίνκολαχ εγκαταλείπει μια ζωή όπου το σώμα της αντιμετωπίζεται σαν αντικείμενο προς αγορά και εκμετάλλευση. Η Μαχντόχτ, ξεπερνώντας τα στενά όρια των κοινωνικών προσδοκιών, αναζητά μια συμβολική αναγέννηση μεταμορφούμενη σε δέντρο. Η Φαροχλακά ζει μέσα σε έναν πλούσιο γάμο που, παρά την υλική άνεση, της στερεί τον σεβασμό και την αξιοπρέπειά της.

Αυτές οι μορφές βίας αντικατοπτρίζουν τον μισογυνισμό που είναι ενσωματωμένος στην ίδια την πολιτική τάξη πραγμάτων. Το σύστημα πειθαρχεί, περιορίζει τις γυναίκες μέσω της ντροπής, της σιωπής και της διαρκούς επιτήρησης των σωμάτων τους.
Η φυγή των γυναικών στον κήπο έξω από την Τεχεράνη δεν αποτελεί απόδραση, αλλά μια φεμινιστική μάχη και ρωγμή εναντίον των συνθηκών διαβίωσής τους — μια άρνηση να ζήσουν μέσα σε έναν κόσμο που επιμένει να τις ορίζει.

Η Parsipur χρησιμοποιώντας την τεχνική του μυστικισμού και του μαγικού ρεαλισμού, χαρίζει το χάρισμα της πολιτικής δύναμης στις γυναίκες. Κάθε μεταμόρφωση γίνεται πράξη αντίστασης: οι γυναίκες που ανακτούν την αυτονομία, την αξιοπρέπεια και τη δυνατότητα ενός διαφορετικού μέλλοντος σε μια κοινωνία που πασχίζει να τις εξαφανίσει.
Η παγκόσμια κραυγή του κινήματος «zan, zendegi, azadi» («Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία») μεταφέρει την επαναστατική ενέργεια που διαπερνά το Women Without Men της Parsipur. Το σύνθημα αναδύθηκε κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του 2022, μετά τον θάνατο της Mahsa Jina Amini ενώ βρισκόταν υπό αστυνομική κράτηση.

Η νουβέλα της προβάλλει ένα όραμα γυναικών που αντιμετωπίζουν ενεργά και υπερβαίνουν τα πατριαρχικά όρια, πολύ πριν το σύνθημα αποκτήσει παγκόσμια απήχηση.
Διαβάζοντας το βιβλίο είναι σαφές πόσο εύστοχα η Parsipur χαρτογράφησε τους μηχανισμούς της κρατικής βίας, της έμφυλης επιτήρησης και της συστημικής καταπίεσης.
Αυτό που καθιστά το μυθιστόρημα διαχρονικά επίκαιρο είναι η κεντρική του ιδέα: γυναίκες που φαντάζονται και οικοδομούν έναν κόσμο έξω από τον πατριαρχικό έλεγχο.
Οι πέντε γυναίκες της ιστορίας της Parsipur δημιουργούν έναν χώρο που η βία απουσιάζει σαν να μην υπάρχει. Ο κήπος τους γίνεται ένα πρότυπο άρνησης απορρίπτοντας σθεναρά την πατριαρχία και χτίζοντας μια νέα ζωή.

Η διεθνής ευαισθητοποίηση για την καθημερινή καταπίεση που βιώνουν οι γυναίκες στο Ιράν είναι μεγαλύτερη από ποτέ, ενώ οι παγκόσμιοι λογοτεχνικοί κύκλοι στρέφουν όλο και περισσότερο την προσοχή τους σε έργα που αντιπαρατίθενται στον αυταρχισμό.
Σε αυτό το πλαίσιο, η μετάφραση του Women without Men κάνει ορατό το πώς οι δομές που περιόριζαν τη ζωή των γυναικών τη δεκαετία του 1950 συνεχίζουν να τις περιορίζουν και σήμερα