Πόσο κακό μας κάνει ο ανταγωνισμός; Από την Παναγιώτα Μπλέτα

Τι σας ώθησε να γράψετε ένα βιβλίο με αυτή τη θεματική; Έχετε βρεθεί σε συνθήκες ανταγωνισμού οι οποίες σας επηρέασαν;

Η αφορμή για τη συγγραφή του βιβλίου ήταν μια εσωτερική ανάγκη. Η θεματική του ανταγωνισμού γεννήθηκε μέσα από την προσωπική μου παρατήρηση στην εποχή μας: μια εποχή που, αντί να χτίζει γέφυρες, στήνει διαρκώς τείχη. Ναι, έχω βρεθεί σε συνθήκες έντονου ανταγωνισμού, τόσο σε επαγγελματικό και πολιτικό επίπεδο, όσο και σε κοινωνικό. Εκεί συνειδητοποίησα πόσο βαθιά μπορεί να πληγώνει η επιθυμία της υπεροχής, όταν χάνεται η έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της συνεργασίας. Έγραψα αυτό το βιβλίο γιατί ήθελα να εξετάσω τον ανταγωνισμό όχι ως κοινωνικό φαινόμενο, αλλά ως ψυχολογικό και πνευματικό σύμπτωμα. Όταν ο άνθρωπος ανταγωνίζεται τον συνάνθρωπό του, στην ουσία πολεμά τις δικές του ανεπάρκειες. Η συγγραφή, λοιπόν, έγινε για μένα ένας τρόπος να αναζητήσω την αλήθεια πίσω από αυτή τη σύγκρουση.

Πόσο ψυχοφθόρος μπορεί να είναι ο ανταγωνισμός στις ανθρώπινες σχέσεις; Επαγγελματικές, φιλικές, ερωτικές – και τι συνέπειες επιφέρει στην ψυχοσύνθεσή μας;

Ο ανταγωνισμός είναι ένα από τα πιο ύπουλα δηλητήρια της ψυχής. Στις επαγγελματικές σχέσεις διαβρώνει την εμπιστοσύνη. Στις φιλικές, αλλοιώνει τη γνησιότητα. Στις ερωτικές, καταστρέφει τη ροή της αγάπης, γιατί εισάγει τη σύγκριση εκεί όπου πρέπει να υπάρχει μόνο αποδοχή. Η ψυχή του ανθρώπου δεν αντέχει να ζει σε μόνιμη εγρήγορση, σε διαρκή άμυνα. Η συνεχής σύγκριση γεννά ανασφάλεια, φόβο και, τελικά, αποξένωση. Ο ανταγωνισμός απομακρύνει τον άνθρωπο από την ουσία του, γιατί τον κάνει να βλέπει τον άλλον όχι ως καθρέφτη, αλλά ως εχθρό. Γι’ αυτό και θεωρώ ότι η μεγαλύτερη φθορά του ανθρώπου δεν είναι η ήττα, αλλά η απώλεια της ψυχικής του γαλήνης.

Σε ποιον τομέα πιστεύετε ότι υπάρχει ο μεγαλύτερος ανταγωνισμός;

Ο ανταγωνισμός σήμερα είναι παντού, αλλά ριζώνει πιο βαθιά εκεί όπου υπάρχει φόβος. Και ο μεγαλύτερος φόβος του ανθρώπου είναι να μη «φαίνεται», να μη «μετρά», να μη «υπάρχει». Γι’ αυτό και ο πιο σκληρός ανταγωνισμός υπάρχει πλέον στον χώρο της κοινωνικής του εικόνας, στην επιφάνεια, στο φαίνεσθαι. Παλαιότερα ο άνθρωπος ήθελε να προσφέρει· σήμερα θέλει να αποδείξει. Ανταγωνίζεται στο επάγγελμα, στην προβολή, ακόμη και στην ευτυχία. Όμως εκεί ακριβώς κρύβεται το τραγικό παράδοξο της εποχής μας: όσο περισσότερο προσπαθούμε να ξεχωρίσουμε, τόσο πιο πολύ χάνουμε την ουσία της ύπαρξης μας — που είναι η ενότητα.

Αντιμετωπίζεται τελικά ο ανταγωνισμός; Και αν ναι, με ποιον τρόπο; Η συλλογικότητα είναι τελικά εύκολο να επιτευχθεί;

Ναι, αντιμετωπίζεται — πρώτα εσωτερικά και μετά εξωτερικά. Δεν μπορούμε να εξαλείψουμε τον ανταγωνισμό με κανόνες, μόνο με εξάσκηση της συνειδητότητας. Πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε ότι ο άλλος δεν είναι αντίπαλος, αλλά συμπληρωματικός καθρέφτης της δικής μας πορείας. Η συνεργασία δεν είναι κάτι το ρομαντικό· είναι η φυσική τάξη του κόσμου. Η συλλογικότητα δεν είναι εύκολη, γιατί απαιτεί ωριμότητα και ταπεινότητα. Προϋποθέτει να μοιραζόμαστε τη χαρά της επιτυχίας του άλλου χωρίς να αισθανόμαστε μειονεκτικά. Μόνο όταν ο άνθρωπος αποδεχθεί ότι η αξία του δεν μετριέται με συγκρίσεις, τότε θα μπορέσει να συνυπάρξει αληθινά και να αναπτυχθεί μέσα από τη συνύπαρξη κι ο ίδιος. Η συλλογικότητα είναι η σπουδαιότερη μορφή σοφίας.

Τι θέλετε ο αναγνώστης που θα διαβάσει το βιβλίο σας να αποκομίσει; Τι θέλετε να τον προβληματίσει και τι να αναθεωρήσει;

Θα ήθελα ο αναγνώστης να βγει από αυτό το βιβλίο πιο γαλήνιος, όχι απλώς πιο ενημερωμένος. Να συνειδητοποιήσει ότι ο ανταγωνισμός δεν είναι αναπόφευκτος, αλλά επιλογή — και πως η αληθινή πρόοδος δεν προκύπτει από τη σύγκρουση, αλλά από τη συνέργια. Εύχομαι να τον προβληματίσει η δική του στάση απέναντι στους άλλους: πώς αντιδρά όταν κάποιος πετυχαίνει, πώς βιώνει την αποτυχία, πώς αντιμετωπίζει τη χαρά του συνάνθρωπού του. Αν το βιβλίο μου τον οδηγήσει να αναθεωρήσει έστω μία τέτοια στάση, τότε έχει πετύχει τον σκοπό του. Θέλω να θυμάται ότι η επιτυχία χωρίς αγάπη είναι κενή και ότι το μεγαλείο δεν μετριέται με διακρίσεις, αλλά με την ικανότητα να εμπνέουμε και να στηρίζουμε τους άλλους.

Αν μπορούσατε να το απευθύνατε σε ένα συγκεκριμένο κοινό, ποιο θα επιλέγατε και τι μήνυμα θα στέλνατε;

Θα το αφιέρωνα πρωτίστως στους νέους. Γιατί εκείνοι έχουν το πλεονέκτημα να ξαναγράψουν την ιστορία χωρίς τα λάθη των προηγούμενων γενεών. Και θα τους έλεγα: «Μη ζείτε συγκρίνοντας. Ζήστε δημιουργώντας.» Θα το αφιέρωνα επίσης σε όλους όσοι κουράστηκαν από τον διαρκή αγώνα της επιβεβαίωσης. Σε όσους αναζητούν μια ήσυχη, αληθινή ζωή με ουσία και όχι επίδειξη. Το μήνυμα του βιβλίου είναι απλό αλλά βαθύ: Μόνο όταν πάψουμε να ανταγωνιζόμαστε, αρχίζουμε πραγματικά να υπάρχουμε.

Το βιβλίο της Παναγιώτας Μπλέτα Πόσο κακό μας κάνει ο ανταγωνισμός; Ανταγωνισμός εναντίον συλλογικότητας, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αγγελάκη.

Βιογραφικό

Η Παναγιώτα Μπλέτα κατάγεται από τη Λακωνία και μεγάλωσε στο Χαλάνδρι. Ακολούθησε ακαδημαϊκές σπουδές στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, όπου απέκτησε μεταπτυχιακό δίπλωμα (MBA) στη Διοίκηση και Οργάνωση Επιχειρήσεων από το New York Institute of Technology, καθώς και πτυχίο (BSc) στον τομέα του Μάρκετινγκ και της Διοίκησης Επιχειρήσεων από το City University of New York.

Διακρίθηκε στον χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, έχοντας διατελέσει Αντιδήμαρχος στον Δήμο Χαλανδρίου και Πρόεδρος των Δημοτικών Επιχειρήσεων Πολιτισμού και Ανάπτυξης του ίδιου Δήμου. Ήταν πρωτοπόρος στη δημιουργία του πρώτου Δημοτικού Κέντρου Εξυπηρέτησης Πολιτών (Κ.Ε.Π.) στην Ελλάδα, το Κ.Ε.Π. Χαλανδρίου.

Στη συνέχεια, διεκδίκησε τη Νομαρχία Λακωνίας ως υποψήφια Νομάρχης και ηγήθηκε νομαρχιακής παράταξης. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σχεδίασε και παρουσίασε ένα καινοτόμο ενημερωτικό έντυπο (Newsletter) που επικεντρωνόταν στα ευρωπαϊκά προγράμματα και τη σχέση τους με την Περιφέρεια.

Παράλληλα με την αυτοδιοικητική της πορεία, συνεργάστηκε επαγγελματικά με κορυφαίους ομίλους που δραστηριοποιούνται στους τομείς της επικοινωνίας, της τηλεφωνικής εξυπηρέτησης (call centers) και της έρευνας αγοράς, αναλαμβάνοντας ανώτερες διοικητικές θέσεις. Στο πλαίσιο αυτό, συνέβαλε στον σχεδιασμό και την υλοποίηση σημαντικών έργων κοινωνικής ωφέλειας, όπως η Γραμμή Ενημέρωσης για τους Σεισμόπληκτους και η Γραμμή Εξυπηρέτησης Πολιτών.

Στον χώρο της λογοτεχνίας, η πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο «Γυμνές εξομολογήσεις» παρουσιάστηκε στο ευρύ κοινό με ιδιαίτερη απήχηση. Το 2013, κυκλοφόρησε η δεύτερη συλλογή της με τον τίτλο «Unfuck the World», από τις εκδόσεις ΑΛΔΕ.