Δευτέρα Παρουσία της Τζούλιας Γκανάσου

Είχα ακούσει από μια φίλη που εμπιστεύομαι την άποψή της σε σχέση τη λογοτεχνία και πολύ σύντομα βρέθηκε στα χέρια μου η Δευτέρα Παρουσία της Τζούλιας Γκανάσου. Αυτό που με παρακίνησε για να ξεκινήσω αμέσως την ανάγνωση ήταν, ότι τα γεγονότα είναι εμπνευσμένα από αληθινές ιστορίες αλλά τα πρόσωπα είναι προϊόντα μυθοπλασίας, όπως συμβαίνει άλλωστε και στις κινηματογραφικές ταινίες ή σειρές που παρακολουθούμε στην τηλεόραση. Όταν στην αρχή αναφέρεται ότι η ταινία «βασίζεται σε αληθινά γεγονότα» έχουμε μια μεγαλύτερη ανυπομονησία για το τι θα παρακολουθήσουμε.

Όχι, δεν πρόκειται να μαρτυρήσω την πλοκή αλλά να σας πω τη γνώμη μου και σας ζητώ να με εμπιστευθείτε.

Η πλοκή διαδραματίζεται στην εμπόλεμη ζώνη της Ουκρανίας ανάμεσα σε βόμβες, γκρεμισμένα κτήρια, φωτιές, καταφύγια, πείνα, στρατό που πολεμάει, ανθρώπους που έχουν χάσει την ανθρώπινη υπόστασή τους λόγω των κακουχιών, της πείνας, της κακοποίησης, της βίας που έχουν υποστεί από άλλους συνανθρώπους τους, των απωλειών των δικών τους ανθρώπων και της πάλης τους για επιβίωση. Ένα δυστοπικό περιβάλλον που όσο και να μην μπορεί να το κατανοήσει η δική μας οπτική που ζούμε σε μια χώρα που δεν έχει πόλεμο, η Τ. Γκανάσου φροντίζει με την περιγραφική συγγραφική της δεξιοτεχνία να μας βάλει σε αυτό το περιβάλλον και νοητικά να είμαστε παρούσες/ντες εκεί στην Ουκρανία μαζί με την έφηβη Άννα και τη γιαγιά της Όλγα που σχεδόν σε όλο το βιβλίο αναφέρονται ως «διττό σώμα». Αναρωτήθηκα τι κάνει δύο ανθρώπους να γίνουν ένα σώμα ή «διττό σώμα» κατά τη συγγραφέα. Η απάντηση είναι η εκ βαθέων αγάπη, η εξάρτηση του ενός ανθρώπου από τον άλλον, η ανάγκη που έχει ο κάθε ένας από εμάς να αγαπήσει και να αγαπηθεί και στο συγκεκριμένο βιβλίο ο φόβος της απώλειας, ο αγώνας της επιβίωσης και φυσικά η δύναμη της αγάπης που όταν είναι δυνατή, ανεξάρτητα από το είδος της (μητρική, ερωτική κτλ) είναι πραγματικά ισοπεδωτική, όπως μια βόμβα που πέφτει και ισοπεδώνει τα πάντα. Οι χαρακτήρες είναι ρεαλιστικοί, καλοδουλεμένοι και εξελικτικοί.

Η θεματολογία πλούσια. Πολλά θέματα θίγονται καθώς επίσης και πολλά ηθικά διλλήματα αναδύονται κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης. Το σημαντικότερο το οποίο  με εξέπληξε δυσάρεστα, είναι ο τρόπος που η Ουκρανία χειρίζεται το θέμα της παρένθετης μητρότητας. Ξεπερνάει κάθε φαντασία αφού ο συγκεκριμένος θεσμός στην Ουκρανία αποτελεί εμπορικό προϊόν και εξαγώγιμο σε χώρες της Ευρώπης. Ο πόλεμος μάλιστα δεν φαίνεται να επηρεάζει ιδιαίτερα αυτή την εμπορική δραστηριότητα. Οι γυναίκες είτε με τη θέλησή τους είτε από ανάγκη μετατρέπονται σε αναπαραγωγικές μηχανές και παιδιά κατά παραγγελία έρχονται στον κόσμο. Η συγγραφέας δίνει και αναλυτικές πληροφορίες για το θέμα και στο κείμενο αλλά και στις υποσημειώσεις. Το «διττό σώμα» βρίσκοντας «καταφύγιο» σε μια τέτοιου είδους εταιρεία παρένθετης μητρότητας, θα προσπαθήσει να επιβιώσει υπό απάνθρωπες συμπεριφορές και συνθήκες (θα μπορούσε κανείς να τις παρομοιάσει με συνθήκες στρατοπέδων συγκέντρωσης των Ναζί) πέφτοντας και οι ίδιες θύματα αυτών των τραγικών πρακτικών.

Η ανάγκη για ελευθερία από αυτή την βάναυση εκμετάλλευση αλλά και η ανάγκη φυγής σε μια άλλη χώρα λόγω πολέμου μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, η ανάγκη για το δικαίωμα της κάθε γυναίκας να ορίζει το σώμα της όπως επιθυμεί, για το δικαίωμα στην κάθε μάνα να έχει και να μεγαλώνει το παιδί που γεννάει, η ανάγκη για το δικαίωμα στον έρωτα, στην ευτυχία, στην αλήθεια, οδηγεί στη δημιουργία μιας σύμπραξης, μιας ομάδας ανθρώπων που θα παλέψουν για όλα τα παραπάνω, (φαινομενικά ακατόρθωτα έτσι φαντάζουν σε έναν πόλεμο) ιδανικά. Και κάπως έτσι ξεκινάει το οδοιπορικό του «διττού σώματος» και άλλων γυναικών και αντρών. Ένα οδοιπορικό με πολλά εμπόδια, που σταδιακά κλιμακώνονται και κανείς δεν θα μείνει αλώβητος, θα υπάρξουν απώλειες, βάναυσες κακοποιητικές συμπεριφορές, ανατροπές, πισωγυρίσματα. Θα καταφέρουν το σκοπό τους; Η συγγραφέας στο τέλος, μας δίνει μια αριστοτελική «Λύση», μία κάθαρση των ψυχών των χαρακτήρων που συμμετέχουν στην ιστορία, μια πανανθρώπινη δικαίωση. Για εμένα είναι ένα βιβλίο ή για να το διατυπώσω καλύτερα ένα ταξίδι που από την αρχή μέχρι το τέλος σκεφτόμουν, αναρωτιόμουν, προβληματιζόμουν πώς θα αντιδρούσα αν ήμουν εγώ στη θέση αυτών των ανθρώπων. Επίσης πόλεμος δεν είναι μόνο ο πόλεμος με βόμβες και όπλα, υπάρχουν κι άλλοι πόλεμοι με τους οποίους έρχεται αντιμέτωπος ο άνθρωπος που βλάπτουν εξίσου το ίδιο.